Antoine Bodar, over leer en leven

Voordat er ook maar één woord is gewisseld, bevestigt Bodar zijn controversiële status. ‘Mamma Mia, ik dacht dat de Democraten zo bij te tijd waren?!’ begon hij antwoord te geven op de vraag of hij met ‘28 X’, 28 oktober bedoelde. Het is niet voor niets dat de hoofdgast van deze DEMO meermaals per week door alle redacties van opiniërende programma’s gebeld wordt om commentaar te geven op de ontwikkelingen in de katholieke kerk. Bodar is scherp en controversieel, maar tegelijkertijd inlevend en genuanceerd, niet voor niets heeft hij maar liefst vijf verschillende universitaire opleidingen afgerond, waarvan twee cum laude. Op persoonlijke titel gaf hij de katholieke kerk een positief en optimistisch gezicht. We spraken elkaar in zijn woning nabij het Leidseplein.

Vraag in progressieve kringen wat mensen van de katholieke kerk vinden en de eerste reactie zal op zijn minst woorden omvatten als kindermisbruik, conservatief en bekrompen. Over het seksueel misbruik is hij duidelijk. Antoine Bodar is de laatste om te ontkennen dat de katholieke kerk fouten heeft gemaakt. ‘Dat is die generatie bisschoppen ook totaal te verwijten’,  stelt hij.

Feller is Bodar als het gaat over het bekrompen en conservatieve beeld. ‘Het is inhoudelijk onjuist!’, tiert hij. ‘Laatst vroeg iemand me of er al internet in het Vaticaan is. Ik kan me daar erg over opwinden. Er was al internet in het Vaticaan voordat het ook maar in Nederland aankwam. Alle media wordt al jaren gebruikt in de katholieke kerk, van Twitter tot podcastkerkdiensten. Ik word geïrriteerd van mensen die denken dat in Rome alles dichtgeplakt is. Als je in Rome komt zie je dat Rome geen eenheidsworst is, dat er ook discussies plaatsvinden. Het is er veel rustiger en ruimer dan de mensen boven Moerdijk denken.’

‘Goh, u bent wel erg katholiek, past dat wel binnen onze organisatie?’ Vraagt de huidige elite zich hardop af. Mensen zien de kerk als een misdadigheidsinstituut waar niets mag. Maar dat is typisch een calvinistische interpretatie van de katholieke kerk. Dat komt ook door de katholieken van boven Moerdijk, die ook een klap van de calvinistische molen hebben gehad. Je moet tegenwoordig verantwoording afleggen waarom je gelooft, dat maakt mensen huiverig. Terwijl er tegelijkertijd wel veel behoefte is aan zingeving en spiritualiteit.’

Antoine Bodar schroomt niet om zijn geloof en overtuiging over de bühne te brengen voor het grote publiek. ‘Ik ben erg voor een open kerk’, stelt hij. Bodar schittert met vrolijke noten, volzinnen en oneliners op televisie, radio en bij congressen. Dit staat in groot contrast met de diensten die hij in de kerk leidt. ‘Het samenzijn in de kerk is altijd met de doelstelling om het over God te hebben, daar ben ik heel streng in. De eredienst is de eredienst. In de kerk ben ik niet de persoon die op een vrolijke wijze de mensen onderhoudt, daar ben ik de knecht die de heilige mis opdraagt. Ik ga me niet wagen aan Nederlands Elftal vieringen of iets dergelijks. Ik ben geen populist.’’

Het open vizier en het frivole karakter dankt Bodar aan het feit dat hij op zijn geweten vertrouwt. ‘Er is altijd spanning tussen de leer en het leven, tussen de theorie en de praktijk en tussen ideaal en werkelijkheid. Katholieken weten dat het ideaal vaak de ambitieus is, maar streven er wel naar. Uiteindelijk komt het instituut katholieke kerk niet op de gerechtelijke stoel te zitten, maar je geweten. Je geweten bepaalt uiteindelijk over goed of slecht. Dat geeft veel rust en maakt ook dat wij ons geloof niet zo zwart-wit beleven.’

Toch is de buitenwacht steeds sceptischer als het gaat over gelovigen. ‘Onder paars moest alles wat met geloof te maken had achter de voordeur plaatsvinden. Daarna profileerde Lousewies van der Laan zich met de D66 als anti-christelijk. Nu heb je weer die spotjes van het humanistisch verbond: Bent u ook geïnteresseerd in het leven vóór de dood? Maar wat een onzin! Dat zijn wij óók, wat er daarna komt zien we wel weer. Waarom moeten ze zich zo afzetten tegen het christendom?’

In D66-kringen, waar Antoine zich door zijn opleidingen en zijn media-uitingen vaak begeeft, heeft hij wat uit te leggen. ‘Als ik op een feestje vertel dat ik niet per definitie voor het homohuwelijk ben, wordt dat niet verdragen. Je mag in Nederland anno 2013 geen afwijkende mening hebben. Christenen worden in universitaire kringen in een hoek gezet als mensen die ‘niet zo ver zijn als wij.’ Ik noem dat de NRC-mentaliteit. Hoogleraren trekken hun neus op als er vragen zijn van studenten over religie of geloof. Dat is typisch ons intolerante vaderland.’

Door zijn woonplaats in Rome ervaart hij ons land van een afstandje. ‘Ik constateer dat Nederland qua mentaliteit echt protestants is. Men weet op een betweterige manier hoe de wereld bekeerd moet worden. Dit is echt het land van de dominee en de koopman. We zijn te arrogant om te luisteren naar verwijten van instanties als de VN of de Raad van Europa, maar staan in het buitenland wel zelf met opgeheven vinger andere landen terecht te wijzen. Dat is typisch een protestantse inslag. Katholieken zouden daar veel pragmatischer mee omgaan. ’

De secularisatie heeft in de ogen van Bodar een aantal grote nadelen. Eén van de terugkerende thema’s waar de katholiek structureel op afgeeft is de mentaliteit in Nederland. Lompheid is de voornaamste eigenschap van de Nederlander stelde hij al eerder. ‘Dat heeft te maken met de cursus assertiviteit die we automatisch volgen in dit land. Het opkomen voor jezelf: als iemand een klap geeft, geef je er direct twee terug. Ook in de politiek zien we dat terug. Pim Fortuyn zei nog wat hij dacht, nu hebben we een aantal politiek geïnteresseerden die helemáál niet meer nadenken. Dat straalt af op de maatschappij.’

‘Ik zou D66 stemmen als zij aanvaarden dat het christendom een teneur is die ook mag blijven bestaan, die niet zozeer knechtend is.’

Door de migratie van niet-westerse allochtonen is in Nederland langzaam de islam ook een geloof van betekenis geworden. ‘We moeten ons niet omver laten blazen’, stelt Bodar. ‘De moslims hebben eerder respect voor een andere gelovige dan voor een ongelovige. Ze zijn vriendelijk, maar ze staan klaar om het over te nemen. Als wij als christenen geen fierheid uitstralen in Nederland, dan zal de islam zich als enige uitbreiden en dan krijg je de ongelovigen tegenover de moslims. Wij zouden ons in moeten zetten om het christelijke geluid meer te laten horen.’

Waar je ziet dat de islam uitbreidt, levert het katholieke geloof leden in. In Rome is men sceptisch over de katholieke kerk in Nederland. ‘Rome ziet Nederland als het slechtste jongetje van de klas. Van die bengels die nooit luisteren. Het Vaticaan is zeer zorgvuldig met het aanstellen van bisschoppen, en geeft de voorkeur aan orthodoxe bisschoppen. Zij zouden ervoor moeten zorgen dat Nederland niet verder verwijderd raakt van de katholieke kerk: om de kleine kudde bij elkaar te houden.’

 ‘Ik vraag me altijd af waarom die hoeren in Amsterdam in de mooiste huizen moeten zitten.’

Het Vaticaan stelde 13 maart Paus Fransiscus aan als leider van de katholieke kerk. Bodar hield veel meer van de stijl van zijn voorganger Benedictus. ‘Ik hou niet van populisme in de kerk. De stijl van Paus Fransiscus mag ik niet, met die handgebaren en populair gepraat. Hij nodigde bijvoorbeeld alle bisschoppen van Italie uit, en vertelt dan in zijn openingsspeech dat er te veel van hen zijn. Het lijkt wel een Nederlander zo lomp. Daarnaast claimt hij veel privileges. Hij heeft bijvoorbeeld twee huizen en wil niet met de helikopter, maar met de auto naar de luchthaven. Dat kost ongelooflijk veel geld aan beveiliging. Het lijkt nu net alsof het uitdragen van het symbool van de armoede geld kost. Daar hou ik helemaal niet van. Geef mij maar stijl-Beatrix, om het zo maar even te noemen. Soberder en zakelijker.

Tijdens de verkiezingen in de landelijke politiek schipperde Bodar tussen D66 en CDA. ‘Op een bijeenkomst van de ChristenUnie werd mij gevraagd wat ik ging stemmen. Ik vertelde dat de CDA het niet verdiende, omdat zij niets doen met de ‘C’ in de naam. Misschien wel D66, zei ik. Andries Knevel viel toen bijna van zijn stoel: ‘Hoe kun je dat nou zeggen?!’ Ik heb de indruk dat ze minder anti-christelijk zijn geworden én ik ben óók voor goed onderwijs. Dat vind ik het allerbelangrijkste! Toch stemde ik CDA, om ze nog een kans te geven. Tot nu toe zonder echt resultaat. Het CDA heeft veel katholieke kiezers in moeten leveren, nota bene aan de SP. De SP wordt al CDA-light genoemd hier, opmerkelijk, omdat de meeste katholieken niet voor een grotere overheid zijn.’

‘Ik hou helemaal niet van de stijl van paus Fransiscus. Geef mij maar stijl-Beatrix, om het zo maar even te noemen.’

Ondanks dat er veel katholieke scholen zijn, zet Bodar vraagtekens bij de toegevoegde waarde van religieuze scholen. Het moslimonderwijs voldoet niet aan de criteria en op christelijke scholen is het geloof vaak weggestopt. ‘Ik ben niet tegen religieuze scholen, maar dan moet je er wel iets aan doen’, stelt hij. ‘In het licht van de ontwikkeling van het onderwijs kan ik me goed voorstellen dat we alleen maar openbare scholen krijgen, met verplichte uren wijsbegeerte en religie. En dat er de keuze is om één stroming te volgen voor specifiek religieus onderwijs. Daar zou ik best voor zijn.’

‘Ondanks mijn affiniteit met D66 en D66’ers zijn er enkele punten waar ik moeite mee heb. Ze willen bijvoorbeeld dat Vaticaanstad uit de VN treedt, omdat de islam ook geen vertegenwoordiging heeft. Ik zou dan eerder pleiten om de Islam toe te laten treden. Wij krijgen veel wereldleiders op bezoek. Vaticaanstad heeft een belangrijke functie! Ook het homohuwelijk is in mijn ogen niet wenselijk. Met Boris Dittrich heb ik daar veel over gediscussieerd. Waarom moeten homoseksuelen zo kleinburgerlijk doen om óók een huwelijk te willen sluiten. Ik vind het geweldige flauwekul. Het woord huwelijk heeft geen waarde meer, je moet er direct achteraan vragen of je met een man of een vrouw getrouwd bent. Bovendien zijn er in de praktijk weinig homohuwelijken gesloten, er is niet zo heel veel behoefte.’

‘Christenen worden in universitaire kringen in een hoek gezet als mensen die ‘niet zo ver zijn als wij.’ Ik noem dat de NRC-mentaliteit.’

Als Bodar in discussie gaat met progressieve mensen ervaart hij dat als ze op argumenten niet winnen, ze vaak van onderwerp wisselen. ‘Ze beginnen over condooms, omdat ze weten dat die discussie in de kerk gevoelig ligt. De kerk wil met het statement over condoomgebruik vooral aangeven dat je beter bij één partner kunt blijven. Het ideaalscenario is – schrik niet – dat je voor het aangezicht van de kerk eeuwige trouw belooft, maar de praktijk is weerbarstiger. Je krijgt geen soa als je vrijt met één partner. Dan laat ik nog keurig in het midden of het een man of een vrouw is. Ik ben wel heel erg voor testen, als je allebei test en je bent SOA-vrij, loop je geen risico’s. Het is een kwestie van je eigen geweten hoe de je omgaat met condoomgebruik.’

‘Het ideaal is een goed huwelijk met man, vrouw en kinderen. Ik denk dat het voor kinderen belangrijk is om zich aan twee geslachten te kunnen spiegelen. Én aan de moeder, én aan de vader, zo is deze wereld ook opgebouwd. Ook hier geldt weer dat de werkelijkheid weerbarstiger is.’ Bodar liet in zijn boek Ongeordende Liefde opschrijven dat hij adoptie door homoseksuelen ziet als een klein kindertehuis met twee directeuren. Bodar: ‘Als er de keuze is om een kind te laten opgroeien in een gesticht, of opgevoed te worden door twee homoseksuelen, is dat laatste in de praktijk vaak het beste. En natuurlijk zijn er ook heterostellen die niet nadenken en zomaar trouwen. Wat wat betreft sta ik schouder aan schouder met Paus Fransiscus: als men goed leeft, wie ben ik dan om dat te veroordelen.’

‘Katholieken zijn pragmatischer, kijk naar Van Mierlo!’

Hij besluit met een advies aan de Jonge Democraten: ‘Jullie zouden je moeten beseffen dat vrijheid nooit ongebreidelde vrijheid is. Als je kiest voor meer vrijheid houdt dat ook in dat je op een ander terrein moet inbinden. Alles wat kan, hoeft nog niet. Een goede JD’er zou vooral vóór zaken moeten zijn en niet tegen. Ik zou adviseren om niet af te zetten tegenover Wilders of het christendom, maar om trots een eigen geluid te laten horen.’

Antoine Bodar
Antoine Bodar
10.00 avg. rating (97% score) - 3 votes

2 gedachten over “Antoine Bodar, over leer en leven

  1. Voor ook niet-leden van de Jonge Democraten. Hierbij mijn interview met Antoine Bodar, over leer en leven: 'Christenen worden in universitaire kringen in een hoek gezet als mensen die ‘niet zo ver zijn als wij.’ Ik noem dat de NRC-mentaliteit.’

  2. Interessant stuk! Veel Nederlanders zijn denk ik ook niet heel tolerant tegen intolerantie, tenzij dat wel uitkomt natuurlijk

Reageren is niet mogelijk.